Over Joop Smits (1938 – 2014)

Door Frits Bolk, kunsthistoricus, 2019

De kunstenaar Joop Smits werd in Nederland in Eindhoven geboren en volgde in zijn geboortestad de opleiding aan de Academie. Van jongs af aan waren tekenen en schilderen zijn grote passie. In 1992 bouwde hij een studio in Ierland en in 2002 een tweede studio  op Mallorca, waar hij in 2008  permanent ging wonen.  Omringende landschappen, waar hij later ook zijn fantasieën op los liet, waren met name, naast oude meesters,  zijn eerste inspiratiebronnen.

De kunstenaar werkte vaak zeven dagen in de week , hij  leek zo goed als vergroeid met zijn doeken. Dit vele uren gedreven solitair achtereen werken lijkt terug  te komen in de verstilde, afgelegen, onbezochte  en onberoerde  weidse landschappen, waaronder  ook de vennetjesserie. Landschapschilderijen waarbij hij bijna fotografisch nauwgezet, zorgvuldig  en met precisie te werk ging.  Helderheid en serene klaarheid doortrekken deze verfijnde vensters  met het zicht op een onbewogen natuur. In Ierland schildert  hij zijn wat gesloten en melancholieke verten daarnaast zoekt hij soms ook het  platte vlak vanuit een schematische en  expressionistische opzet. Alle vergezichten lijken iets van onvervulde verlangens in zich te dragen en tegelijk ademen ze ook de liefde waarmee ze geschilderd zijn.

Joop  mediteerde gestaag elke dag en in zijn innerlijke landschappen, zoals hij ze zelf noemde,  laat  hij de kijker in  de met licht doortrokken luchten, in de sfeervolle weidsheid, een beleving van een bijna tijdloze overgave ervaren die hij zelf elke dag in de meditatie gevoeld moet hebben. Joop maakt ons deelgenoot van een bovennatuurlijke ruimtelijke grenzeloze werkelijkheid. De verfijndheid en zuiverheid van zijn zachte kleurschakeringen doen je als  kijker  even verstillen. Poëtisch, troostrijk en mild zijn de scheppingen. De doorschijnende luchten lijken de kijker het drukke leven met zijn problemen  van alledag te doen vergeten. Ze roepen een herkenning op of verlangen naar een verre mogelijke veronachtzaamde  innerlijke zuiverheid. Zelf zei de kunstenaar ooit: “De schilderijen zouden in een ziekenhuis moeten hangen”. Joop’s werk met zijn prachtige gelaagde, geglaceerde lichtruimtes lijkt ons een beetje te helen…

In zijn magisch realistische en surrealistische  werk zien we  glorievolle  luchten met transparante lichtsluiers gecombineerd met aardestructuren, rotsen, bergen en oude grillige  bomen. De enige figuren die in zijn schilderijen opduiken zijn minuscule mensjes, die Joop zelf de “Reizigers” noemde. Een heel klein en gedetailleerd volkje, meestal onderaan in het beeld, reizigers, nomaden die rond lijken te trekken met hun tenten of tijdelijk wonen in hun fantasiedorpjes. Wat doen die kleine nietige mensjes? De wijze waarop de figuurtjes zijn weergegeven is speels en humoristisch, maar ook raadselachtig en ongrijpbaar. Zijn ze onderweg in het  leven, net als wij, de kijker? Zijn wij samen met Joop de “Reizigers”? Door ze zo pietepeuterig  weer te geven  versterken ze  juist  de grootsheid van de lichtende atmosferische ruimtes boven hen. Het lijkt erop dat de kunstenaar  hiermee de nietigheid van de mens ten opzichte van de grootse natuur extra wilde accentueren.

Daarnaast  zien we in het magische werk ook curieuze, verrassende elementen. De kunstenaar laat je niet alleen dromerig opgaan of jezelf vergeten in de weidsheid, nee, hij houdt je ook wakker met zijn originele, figuratieve en abstracte  surrealistische vormen. Deze grappige vaak  niet te duiden afwijkende  voorstellingen komen  steeds terug in zijn werk. De figuren of objecten dagen de kijker uit  en werken zeer prikkelend. Gewaagd gekrabbel van spontane kriskraslijntjes en andere vreemde vormen of wezentjes  zetten de beschouwer op het verkeerde been.  Deze vervreemdende eigenwijze fantasievormen staan dwars en tegendraads op de ijle subtiele meer vrijlatende luchten.  De schilderijen van Joop vertellen iets over de hemelse en de aardse wereld.  Het is net of hij  “het absurde” van het leven beneden op aarde laat opnemen in een hemelse omhullende lichtmantel.

De bomen, rots- of bergstructuren   vertoeven in een sfeervolle macrokosmos en lijken soms aardezwaarte te verliezen of op te lossen  in het reiken naar dit hemelrijk. In het overkoepelende lichtruim op  een berg  of hoog in een boom verschijnt er ook zo maar een witte engelachtige figuur of een geconcentreerd  lichtpunt. Innerlijke facetten en beelden  van  een  spirituele kunstenaar?

De symboliek van de twaalf Dierenriemtekens komt ook  in zijn landschappen sfeervol tot leven. Ook hierin zien we het verfijnde licht zijn werk doortrekken en beleven we de weidsheid en oneindigheid zowel op het land als onder het water. Al zijn schilderijen zijn nergens schreeuwerig of choquerend, wel betoverend en fascinerend  door het magische combineren van een bestaande en niet bestaande wereld.

Op Mallorca laat hij zich weer van een geheel andere kant zien, hier zien we stedelijke impressies opgezet met kleurrijke verdichte, substantiële en verstrooide penseeltoetsen.  Een kleurenfeest van sprankelende opwekkende  idyllische dorpstaferelen, markten, baaien en bloemenstillevens waarbij de zonnekracht als het ware door de kleuren heen voelbaar is!

Naast het meer fantasierijke en  feeërieke  werk was hij niet bang voor het vrije experiment met expressieve kleurrijke vlakken en fantasievormen. Los van de kosmische ruimten zien we ook op zichzelf staande surrealistische composities en getekende schetsen.

Joop Smits was een kunstenaar met een rijke gevarieerde innerlijke scheppingskracht!  Zijn werk werd in vele galeries in Nederland, Ierland,  en op Mallorca tentoongesteld en terecht! Het wordt tijd dat zijn kunst rond gaat reizen!                                     

Frits Bolk

Biografie

Joop Smits was born in Eindhoven, The Netherlands, in 1938. He graduated from the Eindhoven Academy in 1961. He has been engaged in drawing and painting as his primary means of creative expression since childhood. Early influences include regional landscape artists, the works of The Old Masters and the countryside surrounding his boyhood home. In 1992 he left for Ireland, where he built a studio. Here his enduring relationship with landscape finds new expression. In 2002 he built a second studio on Mallorca, one of the Balearic Islands of Spain, where the southern light inspired him to more colourful paintings. In 2008 he decided to leave Ireland to live permanently on Mallorca.

In 2014 Joop traveled in his own spiritual world, he deceased on 27th of March that year.